Tilburgers aller rangen, verenigt u…!
‘Tilburg, let op uw saeck’. Onder deze titel sprak Cees van Raak in zijn column op TilburgZ op behartigenswaardige wijze zijn verontrusting uit over het culturele klimaat in Tilburg na de populistische aardverschuiving in de Tilburgse gemeenteraad in 2010. Sterker, hij roept ‘de stad’ zelfs op om op ‘haar saeck’ te letten! Een slimme vos, die van Raak, om zich - onder de vlag van de strijd tegen de Spanjaarden (uit Valerius' Gedenck-clanck 1576) - aan te schurken tegen het nationalistisch pathos van de populisten. Om hen daarmee alsnog - in een weliswaar desperate poging - voor een cultuurvriendelijker standpunt te winnen?
Waarschijnlijk ben ik niet de enige in de stad die de verontrusting van van Raak deelt. Jammer vind ik dat hij het voor de aankomende beeldenstormers wel heel erg gemakkelijk maakt om te zijner tijd met de botte bijl het Tilburgse culturele leven in tweeën te splijten. Zij hoeven die tweedeling tussen populistisch vertier en ‘zogenaamd elitaire cultuur’ zelf niet meer te maken: van Raak lepelt beide categorisch gerangschikt voor hen op.
Daarin schuilt het bezwaar tegen van Raaks overigens behartigenswaardig betoog. Mundial, Festival van het Levenslied en Tilburg Ten Miles behoren volgens van Raak tot de eerste categorie. En Fundament, L'Avventura, De Pont, Paradox, het Incubate Festival, de NWE Vorst en de "diverse galeries die hier goed kunnen aarden" behoren volgens van Raak tot de "zogenaamd meer elitaire cultuur".
Gelukkig relativeert van Raak deze brute indeling met de notie ‘zogenaamd’, maar het kwaad is toch al geschied: het al te populaire onderscheid tussen volkscultuur en elitaire cultuur wordt wederom bevestigd.
Ik vraag mij af of dit onderscheid terecht wordt gemaakt. Sterker, ik ben van mening dat een dergelijke tweedeling geen duidelijk zicht geeft op 'de saeck' waar Tilburg op zou moet letten.
Immers, in de tweedeling van van Raak zijn de Tilburg Dansweek of het Stadsdichterschap elitaire evenementen. Maar voor duizenden kinderen uit alle sociaaleconomische lagen van de Tilburgse bevolking is dansen een passie en vormde de deelname aan ‘Het langste gedicht ter wereld’ van stadsdichter Frank van Pamelen een hoogtepunt.
Ok, bij Bet Kolen zal na de cultuurclash tussen stadsdichters en Tilburgs volkszangers het verzameld werk van J.C. Bloem nog steeds niet op de toog ter inzage liggen. Maar is de Tilburg Ten Miles nu zo’n populistisch gebeuren? Ik schat dat 95% van de Tilburgers jaarlijks nog geen 500 meter hard loopt. En dan nóg uitsluitend om de bus of trein te halen...
Toch blijf ik van Raaks verontrusting delen: Nick J. Swarth & Jeroen de Leijer en Antoine Timmermans (ik doe ook maar een greep) kunnen een gemeentelijke fooi straks op hun buik schrijven en ene Nitsch geraakt niet eens meer binnen de stadsmuren. Zijn het straks echter alleen de populisten die deze kunstuitingen uit het Tilburgse culturele leven zullen gaan bannen? Of zullen de ‘gevestigde’ partijen (CDA, VVD én PvdA) net zo stemmenbelust hieraan gaan bijdragen? Immers, de ‘vermarkting’ van de cultuur in het algemeen en van de kunst in het bijzonder komt allesbehalve uit de koker van eigentijdse populistische eendagsvliegen. Integendeel. Deze vond immers haar oorsprong onder de regiems van roomsrode en paarse balletten in de tachtiger en negentiger jaren. Een vermarkting die in het laatste decennium bovendien ging samenvallen met de restauratie van een vijftigerjaren spruitjesmoraal. Met tot gevolg dat uitsluitend kijkcijfers er in de kunst nog toe doen en dat iedereen die zich aan de daaraan verwante spruitjeslucht probeert te onttrekken, is gedoemd om op te tornen tegen oneigentijdse en, niet in de laatste plaats, onwelriekende tegenwinden.
Ik ben het met van Raak eens dat we, voor wat het kunstleven betreft, weinig tot niets van de populistische retoriek en de daar uit voortspruitende gemeentepolitiek te verwachten hebben. Maar om nu onze hoop te vestigen op het al te volgzame populisme van de 'gevestigde' partijen? Ik vrees het ergste.
Om alle rangen bij de volkse festivals én die ‘zogenaamd meer elitaire’ voorstellingen bezet te houden is méér nodig, dunkt mij.
Wellicht is dat meerdere haalbaar indien die volkse festivals 'van de grootste gemene deler’ en die zogenaamd 'meer elitaire cultuuruitingen’ de creatieve koppen bij elkaar steken en de scheppende handen ineen slaan: dát is namelijk verrektes typisch Tilburgs en daar is zelden enig populistisch kruid tegen opgewassen gebleken…
